13:40 EET Duşem, 19/11/2018

Hejmara Nû

İstatistik

OnlîneOnlîne : 1


ÎroÎro : 193

meha rewacdarmeha rewacdar : 11338

Hemî MêvanHemî Mêvan : 653201

Arşiv

Sayı15

Destpêk » Hejmara Nû » Zimannasî

DI KURMANCÎ DE DAÇEKA WEKÎ Û HEMWATEYÊN WÊ

DI KURMANCÎ DE DAÇEKA WEKÎ Û HEMWATEYÊN WÊ

Wekî ku tê zanîn carna di zimanan de herf an jî tîpek jî qîmeteke heyatî nîşan dide û ew tîp di zimên de dibin stûnên girîng. Îcar rewş di tîpekî de wiha be çima ev girîngî ji bo peyv, gîhanek an jî daçekê derbasdar nebe? Carna di nivîsekî de nebûna daçekekî wê nivîsê bêtehm û bêçêj dihêle. Di vê derê de divê mirov bi daçekan ve nivîsên xwe xurt bike û nivîsa xwe li ser zemînên qewî û berk ava bike. Bêjeyên ku em di kurmancî de, di bin sîwana daçekan de li ser hûr dibin mijareke berfireh e, em ê di vê nivîsa xwe de hewl bidin ku li ser daçeka “wekî” û hemwateyên wê rawestin û hingî ji destê me bê em ê ji edebiyata klasîk, ya nûjen, stran û qaydeyên gel jî sûdê wergirin û vê mijarê bi zelalî raxine pêşiya we.

QELEM EY

QELEM EY

QELEM EY M. ZAHÎR ERTEKÎN

BÊJEYA ROJÊ

BÊJEYA ROJÊ

Bêjeya “roj”ê di Kurdî de bi gelek formên ji hev cuda tê bikaranîn. Di Kurmancî de roj, roz, ro, rohn, roş, rew, rewşen, rêj, rus, ruz û rûz, ji evan forman yên sereke nin. Ji ewan forman hinek bi serên xwe tên bikaranîn, hinek jî di nava formên bêjeyên ku ji çend bêjeyan hatine çêkirin de cî digrin. Li jêr hûnê bibînin ka kîjan form, bi serên xwe tên bikaranîn, kîjan form di nav formên bêjeyên din de tên bikaranîn. Bi rastîn jî, di ferhengên hemû diyalektên Kurdî de ev bêje cî digre; him jî wiha ne bi awayekî şêlî û tevlihev, bi gelek formên zelal û watedar cî digre. Ev bêjeya “roj”ê, bi gelek formên xwe ve him di edebiyata nûjen a Kurdî de tê bikaranîn, him jî di edebiyata qlasîk a Kurdî de dihat emilandin. Ev bêjeya, di Farisî da bi awayê “rûz”ê di wateya rojê de tê bikaranîn. Di Farisiya Navend de di forma “roç/roz”ê de, di Farisiya kevn de di forma “raûçah”ê de dihat bikaranîn.

LÊKERA KIRIN Û DI KURMANCÎ DE FORMÊN WÊ YÊN CUDA

LÊKERA KIRIN Û DI KURMANCÎ DE FORMÊN WÊ YÊN CUDA

Di kurmancî de yek ji lêkerên sereke û dibe ku ya herî zêde tê bikaranîn lêkera “kirin” e. Ev lêker di gelek maneyan de tê bikaranîn û pê gelek pêvek û peyv hatine çêkirin. Kirin hem lêkereke xwerû hem jî lêkera alîkar e. Herwiha ev lêker bi tevê hin peyvan dibe lêkereke pêkhatî, hevedudanî û biwêjî. Di vê nivîsê de mebest diyarkirina rewş û peywira lêkera kirin û bikaranînên wê yên cuda ne.

Sînorên Edebiyata Kurdî Ya Klasîk

Sînorên Edebiyata Kurdî Ya Klasîk

Edebiyata klasîk a kurdî, ji kîjan sedsalê ve dest pê kiriye û heta kîjan sedsalê dewam kiriye, bi kîjan bûyer, edîb û berhemê hatiye bisînorkirin, hîna jî, li gor qenaeta me, baş nehatiye neqandin. Digel ku hin lêkolerên edebiyata kurdî , li gor sedsalan, edebiyata kurdî dabeşî serdeman dikin jî, hêja ye ku meriv bipirse ka gelo krîterên ku wan edebiyat pê dabeş kirine, çi ne? Ew berhemên ku weke qklasîk tên binavkirin, ka gelo bi rastî jî klasîk in an na? Edebiyata klasîk a kurdî, bi misilmanbûna kurdan dest pê dike yan na? Ji ber ku pêdivî bi bersivdayina van pirsan heye, min ev mijar ji xwe re kir karê vehûrînê. Heta ku ji destê min bê, ez dê li gor derfetên gotarekê, asta sînorên “lîteratura klasîk a kurdî” diyar bikim. Helbet ez dê çavkaniyên edebiyata lorî, goranî, kurmancî, soranî û kirmanckî jî, ji vê xebatê re bingeh bigrim. Bi vê projeyê, min niyet ew e ku bi hindikî be jî, sûde bidim dîroka serdemên edebiyata kurdî.

Bêjeya “Ten”ê

Bêjeya “Ten”ê

Bêjeya “ten”ê, di Kurdî de bi wateya laşê mirovan tê emilandin; di roja îro da ev bêje, zêdetir rûyê bedenê û bedena mirovan îfade dike. Li hin deveran jî xwediyê nêzî wateya çêrm e ev bêje. Bêjeya “ten”ê, di Avestayê de bi şiklê tanû, di Sanskritî de jî bi forma tanu derbaz dibû. Ev bêje di Farisî û Farisiya Navîn de dihat wateya laşê / bedena mirovan.

Di Kurmancî de Qertafên ku Ravekê bi Hevalnavan ve Diwesfînin

Di kurmancî de hin qertaf hene ku di ravekê de dibin pêvekê raveber û ravekerê, wan ji aliyê zayend, mêjer, diyarî û nediyariyê ve nîşan dikin. Di ravekê de, veqetandekên diyarkirinê yên raveberê, yên; yekjimar û nêr ‘ê’, yekjimar û mê ‘a’ û pirjimar ‘ên’, veqetandekên nediyarkirinê yên; yekjimar û nêr ‘ekî’, yekjimar û mê ‘eke’ û pirjimar ‘ine’ ne. Eger ravek hevalnavekê yan çend hevalnavan bigre û eger raveber bi qesta ‘yek tenê’ de bê bikaranîn wê demê qertafên beriya hevalnavan ên bi ravekê re tên bikaranîn wiha ne: yekjimar û nêr ‘î’, yekjimar û mê ‘e’ û pirjimar ‘ne’. Em çend mînakan bidin:

Ji Herêma Semsûrê Ji Gundê Hewêdî (Suvarlı) Çend Gotinên Pêşîyan

Ji Herêma Semsûrê Ji Gundê Hewêdî (Suvarlı) Çend Gotinên Pêşîyan

Nayê mala min, nizane bi halê min: Carcaran em bi rehetî li gora rewsa xuya, hinek însanan rexne dikin lê pir caran mirov di van rexneyan de dixelite. Lewra li gel sebebên xuya,

 

Ji Editor

Hejmara nû: 19

Hejmara nû: 19 Xwendevanên Hêja!   Bi hêjmara nozdehem em li pêşberî we ne. Dîsa bi xebat û nivîsên li ser edebiyat û cûreyên wêjeyê, guldesteyek têra xwe tije û amade ye. Lêbelê di Kovara xwe de cara ‘ewil e ku em cudahiyekê dikin. Ew jî amadekirina dosyayek taybet e ku heta niha...

Login site